Auteursrecht, algemene voorwaarden en portfolioshoots, waarom duidelijke afspraken als fotograaf zo belangrijk zijn


Als fotograaf steek je ontzettend veel tijd, energie en creativiteit in je werk. Je maakt niet alleen een foto, je creëert een beeld. Je bepaalt de locatie, het licht, de compositie, de instellingen van je camera en later ook de bewerking. Toch denken veel mensen niet altijd na over wat er daarna met een foto gebeurt.

Wie is de eigenaar van een foto? Mag een fotograaf beelden gebruiken voor haar portfolio? Wat gebeurt er als iemand later vraagt om foto’s te verwijderen? En hoe belangrijk zijn algemene voorwaarden eigenlijk?

Dit zijn onderwerpen waar veel fotografen pas over nadenken op het moment dat er een discussie ontstaat. Terwijl duidelijke afspraken vooraf juist veel onzekerheid kunnen voorkomen.


Het auteursrecht ligt bij de fotograaf

Een belangrijk onderdeel van fotografie is het auteursrecht.

Wanneer jij als fotograaf een foto maakt, ontstaat automatisch het auteursrecht op die foto. Je hoeft daarvoor niets aan te vragen of te registreren. De maker van het beeld is degene die de rechten heeft over de foto. Dit betekent dat een klant die een fotoshoot boekt niet automatisch eigenaar wordt van de foto’s. De klant ontvangt meestal een gebruiksrecht op de beelden die zijn afgesproken. De fotograaf blijft de maker en eigenaar van het beeld.

Dat verschil is belangrijk.

Een klant mag bijvoorbeeld de aangekochte foto’s gebruiken voor privégebruik, zoals het delen op social media of het afdrukken voor thuis. Maar dat betekent niet automatisch dat iemand de foto’s commercieel mag gebruiken, aanpassen of eisen dat de fotograaf de beelden overal verwijdert. Als fotograaf is het daarom belangrijk om duidelijk te communiceren wat er met de foto’s mag gebeuren.


Waarom algemene voorwaarden belangrijk zijn

Veel fotografen hebben algemene voorwaarden, maar gebruiken ze soms vooral omdat “het erbij hoort”. Terwijl goede algemene voorwaarden juist een belangrijk onderdeel zijn van je bedrijf.

In je algemene voorwaarden kun je bijvoorbeeld vastleggen:


• hoe een boeking tot stand komt

• wat de betalingstermijnen zijn

• wat er gebeurt bij annulering

• hoe de foto’s gebruikt mogen worden

• of je foto’s mag gebruiken voor je portfolio, website en social media

• wat de rechten van de fotograaf en klant zijn


Vooral het onderdeel over beeldgebruik is voor fotografen belangrijk.Je bouwt als fotograaf namelijk ook aan je portfolio. Nieuwe klanten willen jouw stijl zien. Ze willen weten wat ze kunnen verwachten en welke kwaliteit ze mogen verwachten. Zonder portfolio is het veel moeilijker om nieuwe klanten aan te trekken. Daarom is het gebruik van beelden voor je website en social media een belangrijk onderdeel van je bedrijf. Natuurlijk is het belangrijk dat klanten hiervan op de hoogte zijn. Een duidelijke verwijzing naar je algemene voorwaarden, een overeenkomst of een aparte toestemming voor portfolio gebruik kan veel problemen voorkomen.


Een portfolioshoot is niet hetzelfde als een gewone fotoshoot

Een onderwerp waar regelmatig verwarring over ontstaat, is de portfolioshoot.Een portfolioshoot heeft een ander doel dan een reguliere betaalde fotoshoot. Bij een gewone fotoshoot betaalt een klant voor een dienst en ontvangt de afgesproken foto’s.Bij een portfolioshoot is de samenwerking anders. De fotograaf krijgt de mogelijkheid om beelden te maken en te gebruiken om het eigen werk te laten zien. De klant krijgt vaak een voordeel, zoals een gratis of sterk gereduceerde shoot en foto’s. De reden dat een fotograaf een portfolioshoot organiseert, is juist om het portfolio uit te breiden. Het woord zegt het eigenlijk al, een portfolioshoot is bedoeld om je portfolio op te bouwen.

Daarom is het belangrijk dat beide partijen begrijpen wat de bedoeling is. Een model of eigenaar van een dier dat meedoet aan een portfolioshoot, moet weten dat de foto’s niet alleen voor persoonlijk gebruik worden gemaakt, maar ook gebruikt kunnen worden om het werk van de fotograaf te presenteren.


Een praktijkvoorbeeld

Onlangs kreeg ik een situatie die mooi laat zien waarom duidelijke afspraken en communicatie zo belangrijk zijn.Een aantal maanden geleden was ik bezig met het uitbreiden van mijn portfolio en zocht ik modellen voor mijn fotografie. Een bekende die mijn oproep had gezien, kwam tijdens een afspraak op mijn terrein met haar hond en gaf aan dat ze haar hond graag wilde laten fotograferen. De fotoshoot vond plaats als portfolioshoot. De foto’s zijn kosteloos gemaakt vanuit deze insteek. De eigenaar kreeg een keuzegalerij en uiteindelijk zijn er twaalf volledig bewerkte foto’s geleverd. De foto’s zijn daarna gebruikt voor mijn portfolio, mijn website, social media en promotiemateriaal.

Maanden later ontstond er een persoonlijk verschil van mening en kreeg ik het verzoek om de foto’s van de hond van mijn website en social media te verwijderen. Dat was een moment waarop ik opnieuw besefte hoe belangrijk het is om als fotograaf je afspraken goed vast te leggen.

Want hoewel je als fotograaf vaak vanuit passie werkt en mensen graag tegemoet wilt komen, blijven het wel jouw beelden, jouw tijd en jouw bedrijf.


Ook bij bekenden en spontane situaties afspraken maken

Veel fotografen herkennen dit waarschijnlijk. Bij vrienden, bekenden of mensen uit je omgeving denk je misschien sneller: “Dat komt wel goed.”Je maakt een uitzondering. Je geeft wat extra foto’s. Je werkt zonder uitgebreide afspraken omdat het gezellig of vertrouwd voelt. Maar juist daar kunnen later misverstanden ontstaan. Een klant hoeft niet bewust kwaadwillend te zijn om achteraf een andere verwachting te hebben. Misschien heeft iemand nooit stilgestaan bij het feit dat de foto’s gebruikt worden voor marketing. Misschien denkt iemand: “Ik heb de foto’s gekregen, dus ze zijn van mij.” Daarom is het verstandig om ook bij een portfolioshoot altijd duidelijkheid te creëren.

Een eenvoudige overeenkomst waarin staat:


• dat het om een portfolioshoot gaat

• dat de fotograaf de beelden mag gebruiken voor promotionele doeleinden

• welke foto’s de klant ontvangt

• welke rechten de klant heeft


kan veel onzekerheid voorkomen. Als fotograaf mag je ook je eigen grenzen bewaken Fotografie is vaak een vak vanuit passie. Zeker bij dierenfotografie zit er vaak veel emotie achter. Je legt momenten vast die voor mensen heel waardevol zijn. Dat betekent niet dat je als fotograaf geen zakelijke grenzen mag hebben.Je mag begrip hebben voor de gevoelens van een klant en tegelijkertijd je eigen belangen beschermen. Je mag vriendelijk zijn en toch duidelijk. Je mag iemand tegemoetkomen uit coulance, zonder dat dit betekent dat je verplicht bent om altijd alles aan te passen. Jouw foto’s zijn niet alleen herinneringen voor een klant. Het zijn ook jouw creaties, jouw visitekaartje en een belangrijk onderdeel van jouw bedrijf.


Mijn belangrijkste advies aan andere fotografen


Leg afspraken vast. Ook als iemand aardig is. Ook als iemand bekend is. Ook als het een kleine shoot lijkt. Een paar minuten extra tijd besteden aan duidelijke voorwaarden kan later veel stress voorkomen. Want uiteindelijk gaat het niet alleen om een foto.


Het gaat om jouw creativiteit, jouw tijd, jouw investering en de waarde van jouw werk als fotograaf.